Lời mở đầu

Chúng ta thường mong cuộc đời bớt đi những điều bất như ý. Mong người mình thương được bình an, những gì đang tốt đẹp sẽ còn mãi, những điều khiến mình đau khổ sớm qua đi. Nhưng ngay cả khi cuộc sống có phần thuận lợi, trong lòng vẫn có những lo âu, mong cầu và những điều khó buông bỏ.

Điều gì khiến chúng ta khổ? Vì sao có những nỗi khổ đã qua mà tâm vẫn tiếp tục mang theo? Và có thể nào sống giữa một thế giới luôn đổi thay mà không còn bị tham ái và chấp thủ trói buộc?

Đó không chỉ là những câu hỏi của riêng một thời đại. Hơn hai nghìn năm trước, Đức Phật đã chỉ dạy về khổ, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ và con đường đưa đến sự chấm dứt ấy.

Một trong những giáo pháp quan trọng để hiểu con đường này là Duyên khởi.

Duyên khởi cho thấy các hiện tượng hữu vi sinh khởi tùy thuộc những điều kiện, không tồn tại độc lập hay bất biến. Nhưng điều đặc biệt trong lời Đức Phật dạy là Ngài không chỉ chỉ ra sự sinh khởi có điều kiện của các hiện tượng. Ngài còn chỉ rõ những điều kiện khiến khổ đau tiếp diễn và con đường đoạn trừ những nguyên nhân ấy.

Khi nhìn từ Duyên khởi, chúng ta bắt đầu thấy mối liên hệ giữa những giáo lý tưởng như riêng biệt.

Vô thường giúp nhận ra tính biến đổi của các pháp hữu vi. Khổ cho thấy những gì bị chấp thủ không thể đem lại sự thỏa mãn rốt ráo. Vô ngã giúp chúng ta xem xét lại những điều vẫn quen nhận là tôi và của tôi. Tứ Thánh Đế chỉ rõ vấn đề cần được hiểu, nguyên nhân cần được đoạn trừ, sự chấm dứt cần được chứng ngộ và con đường cần được tu tập.

Giới, định và tuệ cũng không phải những phần thực hành tách rời nhau, mà cùng góp phần vào tiến trình chuyển hóa thân tâm, phát triển trí tuệ và đi đến giải thoát.

Từ cách nhìn ấy, Sợi Chỉ Đỏ – Duyên khởi và con đường giải thoát được triển khai qua tám mươi chương, lần lượt đi từ những nền tảng giáo lý đến các nội dung sâu hơn về mười hai nhân duyên, năm uẩn, sáu căn, nghiệp, giới, chánh niệm, thiền định, các kiết sử, những phẩm chất của bậc Thánh và Niết-bàn.

Cuốn sách lấy kinh tạng Nikāya làm nền tảng đối chiếu, cố gắng trình bày những giáo lý ấy bằng ngôn ngữ gần gũi, đồng thời giữ những phân biệt cần thiết để tránh hiểu sai con đường Đức Phật chỉ dạy.

Tuy nhiên, giáo pháp không dừng lại ở sự hiểu biết. Chúng ta có thể biết rằng mọi sự đều vô thường mà vẫn khổ khi một điều yêu quý mất đi. Có thể hiểu về vô ngã mà vẫn phản ứng mạnh mẽ khi cái tôi bị đụng chạm. Có thể nói về buông bỏ mà vẫn chưa nhận ra mình đang nắm giữ điều gì.

Bởi vậy, điều quan trọng không chỉ là hiểu được một lời dạy, mà còn là quan sát xem lời dạy ấy có liên hệ thế nào với những gì đang xảy ra trong chính thân tâm mình.

Khi một cảm thọ sinh khởi, tâm phản ứng ra sao? Khi tham muốn có mặt, điều gì khiến nó được nuôi dưỡng? Khi giận dữ xuất hiện, chúng ta có nhận ra những điều kiện đang góp phần làm nó lớn lên không?

Những điều ấy rất gần với đời sống. Và cũng chính nơi đó, việc học pháp có thể trở thành sự thực hành.

Cuốn sách này không nhằm đưa ra một hệ thống lý thuyết để người đọc ghi nhớ hay một quan điểm mới để nắm giữ. Điều được hướng đến là một mạch hiểu biết xuyên suốt, từ đó mỗi người có thể trở về với lời Đức Phật dạy, tự mình suy xét, quán sát và tu tập.

Bởi con đường giải thoát không được thành tựu chỉ bằng việc biết tên các pháp hay hiểu được những lời giải thích sâu xa. Con đường ấy cần được thực hành, từng bước làm suy giảm và đoạn trừ những nguyên nhân của khổ.

Và khi lần theo sợi chỉ Duyên khởi, điều chúng ta tìm kiếm sau cùng không phải là biết thêm bao nhiêu về cuộc đời, mà là thấy rõ những gì đang trói buộc mình, để học cách buông bỏ và đi đến giải thoát.